“เจ็บจนทนไม่ไหว” ความปวดจากมะเร็งไม่ได้มีแค่แบบเดียว และเราจัดการมันได้!
“เจ็บจนทนไม่ไหว” ความปวดจากมะเร็งไม่ได้มีแค่แบบเดียว และเราจัดการมันได้!
ในชีวิตการเป็นหมอ ผมมักจะเจอคำถามที่บีบหัวใจจากคนไข้และญาติเสมอ โดยเฉพาะเมื่อโรคร้ายอย่างมะเร็งลามมาถึงกระดูกหรือเส้นประสาท หลายคนถามผมด้วยสายตาที่สิ้นหวังว่า "หมอครับ พ่อปวดจนร้องไห้ กินยาก็ไม่หาย เราต้องทนไปแบบนี้จนวินาทีสุดท้ายเลยเหรอ?"
ผมอยากบอกทุกคนตรงนี้เลยครับว่า "ความปวดไม่ใช่สิ่งที่เราต้องจำนน" เทคโนโลยีการแพทย์ปัจจุบันก้าวหน้าไปไกลมาก เราสามารถควบคุมความปวดได้ เพื่อให้คนไข้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ได้นอนหลับ ได้ทานข้าว และได้ยิ้มกับครอบครัวอีกครั้ง
ความในใจจากหน้าห้องตรวจ: "แค่ขยับก็เหมือนกระดูกจะแตก"
ผมมีคนไข้ท่านหนึ่ง (สมมติว่าชื่อป้าอุ่น) ท่านเป็นมะเร็งเต้านมที่ลามไปที่กระดูกสันหลัง ป้าอุ่นบอกผมว่า "หมอคะ ป้าไม่ได้กลัวตายนะ แต่ป้ากลัวความปวด ป้าขยับตัวทีไรเหมือนมีเข็มพันเล่มทิ่มเข้าไปในหลัง ป้าทรมานจนไม่อยากตื่นมาเจอวันใหม่"
ความเจ็บปวดของคุณป้าอุ่นไม่ใช่แค่เรื่องของร่างกายครับ แต่มันส่งผลถึงจิตใจ (Spiritual Pain) เมื่อเราจัดการความปวดทางกายได้ ป้าอุ่นก็กลับมามีความหวังในการรักษาอีกครั้ง
ทำไมมะเร็งถึงทำให้ปวด? (กลไกการเกิดโรค)
ความปวดจากมะเร็ง (Cancer Pain Pathogenesis) เกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัยครับ:
ตัวก้อนมะเร็งเอง: ก้อนเนื้อที่โตขึ้นไปเบียดกดอวัยวะข้างเคียง หรือลามเข้าไปทำลายกระดูก ทำให้โครงสร้างกระดูกอ่อนแอและเกิดการอักเสบอย่างรุนแรง
การลามไปที่เส้นประสาท: มะเร็งอาจจะไปล้อมรอบหรือทับเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการปวดเหมือนไฟช็อต
ผลจากการรักษา: บางครั้งการผ่าตัด การให้ยาเคมีบำบัด หรือการฉายแสง ก็อาจทิ้งรอยโรคหรือการอักเสบที่ทำให้ปวดเรื้อรังได้
ความเจ็บปวดมีกี่แบบ? (แบ่งตามความรู้สึก)
เราสามารถแบ่งความปวดออกเป็น 3 ประเภทหลักๆ เพื่อให้คุณหมอเลือกยาได้ตรงจุดครับ:
ปวดที่อวัยวะ (Nociceptive Pain): รู้สึกปวดตื้อๆ หนักๆ หรือปวดแปล๊บๆ บริเวณผิวหนัง กล้ามเนื้อ หรือกระดูก บอกตำแหน่งได้ค่อนข้างชัดเจน
ปวดเส้นประสาท (Neuropathic Pain): ความรู้สึกจะเหมือนไฟช็อต ยิบๆ เหมือนเข็มทิ่ม หรือแสบร้อน บางครั้งแค่เสื้อผ้าสัมผัสเบาๆ ก็ปวดแล้ว
ปวดแบบผสม (Mixed Pain): เป็นความปวดที่พบบ่อยที่สุดในคนไข้มะเร็ง คือมีทั้งปวดกระดูกและปวดเส้นประสาทผสมกันไป
การตรวจวินิจฉัย (Investigation)
เพื่อให้รู้ว่าความปวดเกิดจากอะไร หมอจำเป็นต้องส่งตรวจเพิ่มเติมครับ:
เอกซเรย์ (X-ray): ดูว่ามีกระดูกหักหรือกระดูกบางลงจากการที่มะเร็งลามไปหรือไม่
MRI / CT Scan: ดูการกดทับของก้อนมะเร็งต่อเส้นประสาทหรือไขสันหลังอย่างละเอียด (ชัดเจนกว่าเอกซเรย์ปกติมาก)
การตรวจเลือด (Lab): เพื่อดูระดับแคลเซียมหรือค่าการอักเสบ ซึ่งอาจเป็นสาเหตุที่ทำให้ปวดมากขึ้น
แนวทางการดูแลอาการปวด (Treatment)
เราไม่ได้ใช้แค่ยาตัวเดียวแก้ทุกอย่าง แต่เราใช้ "การรักษาแบบผสมผสาน" ครับ:
การปรับพฤติกรรม: จัดท่าทางให้นอนสบาย ใช้หมอนรองช่วยลดแรงกดทับในจุดที่ปวด
การใช้ยา (Pharmacotherapy): เริ่มตั้งแต่ยาพาราเซตามอล ไปจนถึงยาแก้ปวดกลุ่มมอร์ฟีน ซึ่งต้องอยู่ภายใต้การดูแลของหมอ (ไม่ต้องกลัวติดยาครับ ถ้าใช้เพื่อแก้ปวดตามข้อบ่งชี้)
ยาเฉพาะทาง: เช่น ยาแก้ปวดเส้นประสาท หรือยาคลายกล้ามเนื้อ
การฉีดยาระงับปวด (Intervention): หมออาจใช้เครื่อง Ultrasound หรือ X-ray นำทาง เพื่อฉีดยาเข้าไปที่เส้นประสาทหรือข้อต่อที่ปวดโดยตรง วิธีนี้แม่นยำและลดผลข้างเคียงจากยากินได้มาก
การฉายแสง (Radiation): เพื่อลดขนาดก้อนมะเร็งที่กดทับกระดูก ช่วยลดอาการปวดได้อย่างมีประสิทธิภาพ
พยากรณ์โรคและความหวัง
ความปวดจากมะเร็งส่วนใหญ่ "ควบคุมได้" ครับ แม้โรคอาจจะไม่หายขาด แต่การจัดการความปวดที่ดีจะช่วยให้คนไข้กลับมาเดินได้ ทานข้าวได้ และมีช่วงเวลาที่มีคุณภาพกับครอบครัว (Quality of Life) โอกาสที่ความปวดจะกลับมามีได้เสมอหากตัวโรคดำเนินไป ดังนั้นการติดตามอาการอย่างใกล้ชิดจึงสำคัญมากครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
หากปวดหลังรุนแรงร่วมกับ "ขาอ่อนแรง" หรือ "อั้นปัสสาวะ-อุจจาระไม่ได้" นี่คือภาวะฉุกเฉินครับ อาจเกิดจากมะเร็งกดทับไขสันหลัง ต้องรีบมาพบหมอทันทีโดยไม่ต้องรอนัด
สรุป
ความเจ็บปวดในมะเร็งไม่ใช่สิ่งที่คนไข้ต้องก้มหน้ายอมรับครับ การสื่อสารกับหมออย่างชัดเจนว่าปวดแบบไหน ปวดที่ไหน จะช่วยให้เราวางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง หัวใจสำคัญคือการทำให้ "กายสบาย ใจเป็นสุข" เพื่อให้ช่วงเวลาทุกนาทีมีค่าที่สุดสำหรับคุณและคนที่คุณรัก
การแสดงความคิดเห็นหรือความเห็นต่าง การตอบสนองต่อยาแก้ปวดในคนไข้แต่ละรายมีความแตกต่างกัน บทความนี้เป็นเพียงแนวทางเบื้อต้น ข้อมูลการรักษาอาจปรับเปลี่ยนไปตามระยะของโรคและสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละท่าน
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดมะเร็ง #มะเร็งลามกระดูก #จัดการความปวด #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ดูแลผู้ป่วยมะเร็ง #คุณภาพชีวิต #การรักษาแบบประคับประคอง #PalliativeCare #CancerPain
References
Swarm RA, et al. (2023). NCCN Guidelines Insights: Adult Cancer Pain, Version 2.2023. Journal of the National Comprehensive Cancer Network. (สรุป: แนวทางมาตรฐานสากลในการประเมินและจัดการความปวดในผู้ใหญ่ที่เป็นมะเร็ง)
World Health Organization (WHO). (2018). WHO Guidelines for the Pharmacological and Radiotherapeutic Management of Cancer Pain in Adults and Adolescents. (สรุป: บันได 3 ขั้นในการใช้ยาแก้ปวดและการใช้รังสีรักษาเพื่อคุมความปวด)
Paice JA. (2022). Managing Cancer Pain: Barriers and Solutions. Journal of Clinical Oncology. (สรุป: วิเคราะห์อุปสรรคที่ทำให้คนไข้มะเร็งเข้าไม่ถึงยาแก้ปวดและแนวทางแก้ไข)
Bennett MI, et al. (2019). Neuropathic Cancer Pain: Prevalence, Mechanisms, and Management. Lancet Oncology. (สรุป: เจาะลึกกลไกและการรักษาความปวดที่เกิดจากเส้นประสาทถูกทำลายในคนไข้มะเร็ง)
Fallon M, et al. (2018). Management of Cancer Pain in Adult Patients: ESMO Clinical Practice Guidelines. Annals of Oncology. (สรุป: คำแนะนำการจัดการความปวดโดยสมาคมอายุรเวทมะเร็งวิทยาแห่งยุโรป)
Comments
Post a Comment